Mussel, zijn vroegere inwoners, hun leven & hun huizen             
Statistieken van het dorp Mussel gebaseerd op de Burgerlijke Stand van de gemeente Onstwedde. Het   dorp   Mussel   ontleent   zijn   naam   aan   de   Mussel   Aa,   het   langsstromende   riviertje   dat eertijds   ontsprong   bij   het   Drentse   Valthe.   De   Mussel Aa   heeft   zijn   naam   te   danken   aan   het moerasgebied    dat    zich    uitstrekte    langs    zijn    oevers    (”mos”    is    een    oude    naam    voor moeras).   De   naam   Mussel   is   voor   het   eerst   te   lezen      als   “Musla”   in   een   oude   akte   van   2 juli   1327   waarin   de   pacht   wordt   geregeld   die   boeren   van   Weerdinge   voor   dat   gebied moeten   betalen   (bovenstaande   is   te   lezen   in   de   prachtige   boekenserie   “Westerwolders   en hun woningbezit 1568 tot 1829” geschreven door C.J. en R.M.A. Wegman). Mussel   is   nog   niet   zo   heel   lang   bewoond.   De   eerste   inwoners   vestigden   zich   in   1824   in wat   nu   het   dorp   Mussel   heet.   In   1827   wordt   het   eerste   kind   geboren,   Geertruida   Kamies. Op   dat   moment   is   de   Burgerlijke   Stand      al   ingevoerd.      De   bevolking   van   Mussel   is   o.a.   te achterhalen   via   het   doorzoeken   van   de   akten   uit   de   Burgerlijke   Stand.   Om   de   privacy   van de mensen te beschermen zijn  niet alle akten van de Burgerlijke Stand in te zien: Geboorteakten van de laatste 100 jaar zijn niet openbaar; Huwelijksakten van de laatste 75 jaar zijn niet openbaar; Overlijdensakten van de laatste 50 jaar zijn niet openbaar. Geboortecijfers. Mussel     maakte     indertijd     deel     uit     van     de     gemeente     Onstwedde     (nu     gemeente Stadskanaal). De   geboorteakten   na   1915   zijn   nog   niet   openbaar   en   dus   kunnen   we   alleen   het   aantal kinderen    tellen    die    zijn    geboren    tussen    1827    en    1916.    Er    is    wel    een    practisch probleempje;   kinderen   die   volgens   de   oude   akten   in   Mussel   zijn   geboren   kunnen   best ergens   anders   in   de   directe   omgeving   van   het   dorp   zijn   geboren.   Het   gebied   dat   we   nu Mussel   noemen,   was   vooral      in   de   beginjaren   nog   niet   echt   gedefinieerd.   Zo   kan   het gebeuren   dat   het   ene   kind   in   het   gezin   wordt   geboren   in   Mussel   en   het   volgende   kind in/op    de    Oomsberg    (ruwweg    het    grote    gebied    tussen    Musselweg,        de    Horsten    en Bovensteveenweg)   terwijl   het   gezin   op   dezelfde   plek   is   blijven   wonen.   Voor   de   telling   van het   aantal   Musselker   geboorten   beperken   we   ons   tot   die   akten   waarin   daadwerkelijk Mussel   als      geboorteplaats   is   opgegeven.   We   komen   dan   tot   een   totaal   van   iets   meer   dan duizend    kinderen.    Op    zich    een    eenvoudige    telling    dus,    maar    wel    een    tijdrovende bezigheid.   Over   de   genoemde   jaren   zijn   zo’n   23000   kinderen   in   de   gemeente   Onstwedde geboren.   Evenzovele   akten   moesten   dus   worden   doorgebladerd   op   zoek   naar   kinderen   uit “de Mussel”! We   zien   wel   enkele   “rare”   cijfers   bij   de   bevolkingsgroei.   Met   name   in   1840   en   1841   is   er opeens   een   piek   in   de   geboorten.      In   deze   fase   van   het   “onderzoek”   is   dit   nog   niet   te verklaren.   Misschien   dat   het   “gebied”   Braamberg   en   Kopstukken,   dat   geografisch   toen nog   onder   Mussel   hoorde,      kort   voordien   voltrekt   met   jonge   boerengezinnen   uit   Duitsland? We   zullen   in   een   later      stadium   daar   ongetwijfeld   achter   komen.   Wat   verder   opvalt   is   dat het   aantal   geboorten   in   de   tweede   helft   van   de   19 e       eeuw   met   een   jaarlijks   geboortecijfer rond   10   kinderen   redelijk   constant   blijft.   Pas   vanaf   het   begin   van   de   20 e eeuw   is   er   een geleidelijke   stijging   te   zien.      Dat   veel   van   deze   kinderen   komen   te   overlijden   voor   hun   1 e   levensjaar    laten    we    zien    bij    de    statistieken    van    de    sterftecijfers.        Halverwege    de negentiende   eeuw   overlijdt   bijna   20   procent   van   de   baby’s   voor   de   eerste   verjaardag. Waterpokken,   oorontsteking   of   een   stevige   verkoudheid,   alles   is   levensbedreigend   voor zo’n kleintje!   Huwelijksstatistieken Er   is   maar   een   korte   periode   geweest   dat   de   woonplaats   van   bruid   en   bruidegom   in   de huwelijksakte   werden   genoteerd;   alleen   de   naam   van   de   gemeenten   worden   genoemd. Daarom ontbreekt een analyse van de huwelijksakten. Overlijden Alle      overlijdensaktes   van   de   gemeente   Onstwedde   tussen   1812   en   1964   zijn   bekeken (21439   stuks).   In   slechts   796   gevallen   gaat   het   om   akten   van   gestorvenen   in   het   dorp Mussel.   Dit   hoeven   niet   persé   inwoners   van   het   dorp   te   zijn   (denk   bijvoorbeeld   aan verkeersslachtoffers)   en   ook   zijn   er   inwoners   van   Mussel   die   elders   overlijden   en   dus   ook niet zijn meegenomen in de dorpsstatistieken. De    sterftecijfers    van    het    dorp    Mussel    volgen    redelijk    de    cijfers    van    de    gemeente Onstwedde;   door   de   grotere   spreiding   t.g.v..   het   veel   kleinere   aantal   inwoners   in   het   dorp is dit misschien wat moeilijk  te zien. Op   30   maart   1899   verschijnt   in   het   landelijke   dagblad   “De   Standaard”   (zie   afbeelding   in   de linkerkantlijn)   een   ietwat   merkwaardig   bericht.   In   die   tijd   gaat   het   nieuws   niet   zo   snel   en   is bij   verschijning,   drie   weken   na   het   laatste   sterfgeval,   al   weer   ingehaald   door   de   actualiteit. Het   bericht   is   ook   wat   tendentieus   want   het   krantenbericht   wekt   de   indruk   alsof   het   dorp met    uitsterven    wordt    bedreigd.        Tussen    22    februari    en    10    maart    zijn    vier    kinderen overleden.   Voor   onze   begrippen   is   dat   veel   maar   in   die   tijd   stierven   vaker   meerdere kinderen   achtereen,   ook   in   Mussel.   Het   hoorde   bij   het   leven   van   die   tijd,   men   was   het gewend,   alhoewel   het   verdriet   van   de   betrokken   families   dat      schuilgaat   achter   zo’n epidemie    natuurlijk    nooit    wende.    Dat    werd    even    hevig    gevoeld    als    tegenwoordig    en creëerde daarnaast een zekere continue angst voor de toekomst. Zowel   het   dorp   Mussel   als   de   gemeente   Onstwedde   kent   vooral   in   1918   een   piek   in   de sterftecijfers.   Oorzaak   is   de   Spaanse   griep.   In   november   is   de   griep   op   zijn   hevigst   met   elf sterfgevallen.   Het   gezin   van   Lambertus   Siertsema   moet   dan   zelfs   twee   kinderen   naar   het graf   brengen...   Gelukkig   krijgt   de   medische   wetenschap   halverwege   de   eerste   helft   van   de vorige eeuw steeds meer kennis. Waar   kwamen   ze   vandaan,   de   mensen   die   in   Mussel   zijn   gestorven?   We   kennen   de geboorteplaats   van   695   mensen   die   tussen   1827   en   1915   in   Mussel   zijn   overleden.   Ruim de   helft   van   hen   is   ook   in   het   dorp,   of   directe   omgeving,   geboren.   Misschien   niet   zo verwonderlijk:   de   hoge   kindersterfte   maakte   dat   velen   ook   in   hun   geboorteplaats   kwamen te overlijden.
versie oktober 2015
dubbelklikken voor een vergroting
bovenstaande    grafiek    is    gebaseerd op   feiten   uit   het   boek   “verstedelijking en    migratie    in    het    Oost-Groningse veengebied, 1800-1940”.
uit “De Standaard”, 30 maart 1899
Home Home Home
Contact Contact Contact