Mussel, zijn vroegere inwoners, hun leven & hun huizen             
versie maart 2019
klik op de foto’s voor een grotere afbeelding
Musselweg 78
Eg(t)bert   Friedriks   van   der   Heide   is   sinds   12   april   1848   eigenaar   van   het   grondstuk   ter hoogte    van    het    huidige    adres    Musselweg    78.    We    wachten    nog    op    het    vinden    van    de koopakte.   Op   4   februari   1851   leent   hij   ƒ100   van   Berent   Jans   Wilsing   en   geeft   daarvoor   zijn “nieuw   getimmerde   behuizing”   als   onderpand   (bron   RHC   GrA122-111-34) .   Hun   behuizing   stelde   niet zoveel    voor,    waarschijnlijk    niet    meer    dan    een    plaggenhut.    We    baseren    dat    op    een omschrijving op een oude kaart van het kadaster uit 1848 (zie kantlijn). Anderhalf   jaar   na   het   overlijden   van   Eg(t)bert   trouwt   Geessien   Jacobs   Huiting   met   Willem Scheper. Hij komt inwonen bij Geessien en samen krijgen ze nog drie kinderen. Op   1   september   1869    verkopen   ze   hun   bezit   bij   opbod.   De   hut   heeft   dan   al   plaatsgemaakt voor   een   huis.   In   de   akte   lezen   we   ook   dat   er   sprake   is   van   beklemde   grond;   de   jaarlijkse huur is ƒ15, te betalen aan de eigenaar, de erven van Willemtje Jans Bessembinders. Bij   de   veiling   is   Derk   Geerts   Lunenborg   met   ƒ800   de   hoogste   bieder.   Derk   is   “vader   in   het Godshuis”   te   Veendam   (bron   RHC   GrA   2207-6216-47) .   Wat   hij   in   Mussel   heeft   te   zoeken   is   nog   niet duidelijk,    maar    waarschijnlijk    wordt    hij    hulponderwijzer    bij    zijn    zwager    Hendrik    Willem Bloemhoff   aan   de   school   op   Musselweg   81 .   Zeker   weten   doen   we   het   niet,   maar   een volgende   bezoek   aan   het   archief   van   de   gemeente   Stadskanaal   moet   daar   duidelijkheid   over geven. Het   echtpaar   Lunenborg   heeft   zelf   geen   kinderen.   Toch   komen   ze   niet   alleen;      de   driejarige     Anna   Grieta   Zuiderhoek   komt   mee   naar   Mussel.   In   het   bevolkingsregister   van   Odoorn   wordt ze   later   benoemd   als   pleegdochter.   Ook   Evert   Holtjer   komt   mee   uit   Veendam.   In   1876   wordt Lunenborg   benoemd   tot   hoofd   van   de   school   te   Exloërveen   (bron:         weekblad   voor   onderwijs   en   schoolwezen   jrg 33,    1876,    no    103,    23-12-1876) .   Op   19   januari   is   de   verhuizing   aanstaande;   er   is      boeldag.   Wat   je verkoopt   hoef   je   niet   mee   te   zeulen!      Allerlei   boerengereedschap,   3   koeien,   een   vaars,   5 varkens,   4   schapen   en   13   kippen   verwisselden   van   eigenaar   (bron:   RHC   GrA   120-3-10) .   Het   ging   dus wel   even   anders   in   vroeger   tijd.   Ook   een   schoolmeester   moest   de   koeien   melken   en   de varkensstal   uitmesten!   De   vergoeding   als   schoolmeester   was   te   laag   om   van   te   leven.   Op   20 januari    1877     verkoopt    Lunenborg    zijn    woning    en    het    beklemrecht    van    de    grond    van Musselweg   78   aan   Freerk   Hindriks   Boels   uit   Onstwedde.   Het   is   een   koppelverkoop,   want   ook     een   stuk   hooi-   en   heideland   ter   plekke   van   het   latere   adres   Musselweg   83   wordt   door Lunenborg verkocht aan Boels. De verkoopprijs bedraagt ƒ3000,- (bron RHC GrA T2207-6286-61) . Op   23   januari   1877    volgt   nog   een   publieke   veiling   waarop   Lunenborg   zijn   “veenplaats   en bouwland   met   daarop   staand   huisje   in   de   “Musselkiel”   verkoopt.   Het   is   opgedeeld   in   vijf percelen   en   voor   elk   perceel   is   er   een   andere   koper   (bron   RHC   GrA   120-3-11) .   We   hebben   nog   geen idee   waar   dat   huisje   is   gelegen.   Weer   een   reden   voor   een   nieuw   bezoek   aan   het   archief   in Groningen. Terug naar Freerk Hindriks Boels: We   missen   nog   een   stukje   geschiedenis   en   pakken   de   draad   op,   op   6   juli   1885 .   De   vrijgezel     Boelem   Freerks   Boels   is   dan   al   overleden   en   bij   het   verdelen   van   diens   erfenis   wordt   het   huis en   de   grond   van   Musselweg   78   publiekelijk   verkocht;   het   hoort   dus   bij   de   eigendommen   van de   overledene.   Het   land   en   de   schuur   zijn   direct   te   aanvaarden,   het   woongedeelte   pas   per   1 november   1885.   blijkt   dit   in   zijn   bezit   te   zijn.   De   erfgenamen   laten   het   veilen   en   Johannes Feldbrugge koopt het voor ƒ1000,-. Feldbrugge   heeft   het   niet   lang   in   bezit   en   verkoopt   het   op   20   februari   1886    voor   ƒ1400   aan Albert Veltrop en Maria Gezina Bargman uit Roswinkel (bron RHC GrA 2207-6364-1) . Het    directe    vervolg    missen    we    nog.    Op    14    december    1892     wordt    ene    Hendrik   Twiest eigenaar   van   het   pacht-recht   van   perceel   Musselweg   78.   Of   hij   het   heeft   gekocht   van   de familie   Veltrop   weten   we   ook   nog   niet;   de   koopakte   moet   nog   worden   gevonden.      Hendrik   is in   Mussel   niet   in   contact   geweest   met   de   ambtenaren   van   de   Burgerlijke   Stand   en   heeft   ook niet   in   Mussel   gewoond.   Het   moet   gaan   om   Hendrik   Twiest,   getrouwd   met   Reina   Jansen   van de   Barlage,   gewoon   omdat   dit   de   enige   Hendrik   Twiest   is   die   bij   de   koop   in   leven   is. Ongetwijfeld was er een huurder; maar wie? Op   24   augustus   1893   leent   Hendrik   ƒ1000   van      Johannes   Feldbrugge      (bron   RHC   GrA   120-25-2707) , maar   hij   komt   zijn   betalingsverplichtingen   niet   na.      Voor   de   tweede   keer   verkoopt   Feldbrugge het   huis   en   de   grond   van   Musselweg   78.      De   publieke   verkoop   is   op   10   maart   1896.      Harm Kruize,   landbouwer   te   Mussel,   koopt   het   huis   en   ca.2,5   ha   land      voor   ƒ1300,-      ( bron   RHC   GrA   120-30- 3450) .   Behalve   het   gezin   van   Harm,   komt   ook Aike,   de   vrijgezelle   broer   van   Harm   mee   naar   dit adres. We   komen   de   gebroeders   Kruize   tegen   in   een   verslag   van   de   arrondissementsrechtbank   te Winschoten   van   18   december   1897   .   In   het   15   pagina’s   tellende   document   lezen   we   wat   er     in   Mussel   is   voorgevallen   op   de   late   zondagavond   van   10   oktober.   Harm   Hummel   en   Klaas Kuipers   vernielen   opzettelijk   de   omheining   van   het   huis   van   de   gebroeders   Kruize   en   lopen daarna   door.   Voor   het   huis   van   meester   Heis   ( Musselweg   81 )   treffen   de   vandalen   Jan Hummel,   de   broer   van   één   van   de   daders.   Als   Harm   en   Aike,   gewapend   met   stokken,   aan komen   lopen   slaan   Harm   Hummel   en   Kuipers   op   de   vlucht.      Harm   Hummel   spring   in   paniek over   een   te   brede   sloot   en   belandt   er   midden   in.   Harm   Kruize   slaat   met   een   stok   in   op   Jan Hummel   en   nadat   Jan   komt   te   vallen   wordt   hij   door   Aike   met   een   scherp   mes   toegetakeld, vooral   aan   het   hoofd   en   gezicht.      Daarna   probeert Aike   nog   om   met   z’n   mes   Harm   Hummel, die   pogingen   doet   om   uit   de   sloot   te   klimmen,   te   raken.      Dat   mislukt   en   nadat   Harm   Kruize nog   even   inslaat   op   de   bewusteloze   Jan   Hummel,   druipen   ze   af.   Schoolmeester   Heis   wordt wakker   van   het   lawaai,   maar   gaat   pas   naar   buiten   als   er   niemand   meer   te   zien   is.   Hij   kan   dus ook   niet   beoordelen   of   het   een   gezamenlijk      gevecht   is   geweest   van   de   gebroeders   Hummel met   de   gebroeders   Kruize,   zoals   Harm   Kruize   even   daarvoor   in   de   rechtszaal   had   verklaard. Volgens   de   broers   Kruize   waren   ze   door   de   broers   Hummel   aangevallen,   waarbij   Harm Hummel   uiteindelijk   in   de   sloot   is   belandt;   Jan   Hummel   zou   een   mes   hebben   gedragen   en daarmee   het   gezicht   van   Harm   Kruize   hebben   verwondt;   het   litteken   was   nog   zichtbaar.   De rechter   vraagt   dokter   Uniken   van   der   Tuuk   om   het   litteken   te   bekijken.   De   dokter,   als   getuige opgeroepen   omdat   hij   de   wonden   van   Jan   Hummel   heeft   behandeld,   zegt   het   niet   te   kunnen weten   hoe   lang   het   litteken   er   zit.   Ook   verklaart   hij   dat   Harm   Kruize   gisteravond   nog   aan   zijn deur   is   geweest   om   met   de   dokter   te   spreken   over   de   rechtszaak.   Dokter   Uniken   van   der Tuuk   heeft   hem   weggestuurd   met   de   opmerking   dat   hij   vandaag   de   waarheid   in   de   rechtszaal zou   horen.   Terug   naar   10   oktober:   nadat   Jan   Hummel   thuis   is   gebracht   wordt   de   dokter   pas de   volgende   morgen   geroepen.   Dokter   Uniken   van   der   Tuuk   verklaart   dat   Jan   veel   bloed heeft   verloren.   Bij   de   behandeling   van   de   wonden   raakte   hij   buiten   bewustzijn.   De   dokter constateerde   een   bloedende   wond   tot   aan   het   been   aan   de   pols   en   zes   diepe   wonden   tot   aan het   been   aan   het      gezicht   en   aan   het   hoofd,   waarvan   één   langs   de   slaap-slagader   (bron:   RHC   GrA 882-182-471) .   Het   oordeel   van   de   rechter   volgt   nog.   We   komen   Jan   Hummel   later   tegen   op Bovensteveenweg 9 . Op   3   september   1914    verkoopt   Harm   Jans   Kruize,   woonachtig   te   Ter   Apel,   zijn   bezit   aan pachtgrond   en   het   huis   op   en   rondom   Musselweg   78   aan   zijn   broer   Steffen   Kruize.   Steffen woont   dan   te   Smeerling;   hij   koopt   het   geheel   voor   ƒ2000,-.   De   jaarlijkse   pacht   is   ƒ15,-   ,   “vast en   altoosdurend”      (bron   RHC   GrA   t122-285-442) .   Steffen   heeft   nooit   in   Mussel   gewoond;   hij   heeft   het gekocht   voor   zijn   zoon   Willem,   die   op   23   april   van   datzelfde   jaar   trouwde   met   Lammechien van Eken en in Mussel komt wonen.  Op   14   januari   1919    koopt   Willem   het   Mussels   bezit   van   zijn   vader   voor   ƒ10.000.   Het   is   het vijfvoudige   van   het   bedrag   waarvoor   zijn   vader   het   heeft   gekocht.      Vader   en   zoon   spreken   af dat   de   koopsom   niet   eerder   dan   op   1   november   1925   opeisbaar   is   onder   voorwaarde   dat Willem   jaarlijks   getrouw   de   rente   betaald.   Ook   wordt   geregeld   dat   de   ouders   het   recht   krijgen op   inwoning   in   de   noordelijke   kamer   voor   de   rest   van   hun   leven   (bron:   RHC   GrA   T122-306-22) .   Echter een    dik    half    jaar    voordat    Willem    de    koopsom    moet    betalen,    overlijdt    vader    Steffen    te Smeerling.      De   achterblijvende   familie   regelt   op   17   juli   1926   de   boedelscheiding;   helaas   is   de originele   akte   niet   bewaard   gebleven   (we   gaan   nog   zoeken   naar   de   duplicaat-akte).   Op   27   april   1927   leent Willem   nog   ƒ1200   van   een   drietal   mensen   en   geeft   daarbij   zijn   boerderij   als   onderpand   (bron RHC   GrA   119-187-7717) .   Waarvoor?   Niet   voor   betaling   van   de   hypotheek   zoals   uit   het   vervolg   zal blijken. Op   29   juni   1932    volgt   er   een   openbare   verkoping   van   de   boerderij   met   de   bijbehorende landbouwgronden.   Het   blijkt   dat      Willem   al   op   1   mei   1927   is   gestopt   met   de   betaling   van   de rente   zonder   betaling   van   de   koopsom.   Willem   woont   dan   als   bedrijfsleider   in   Wollinghuizen. Moeder   Elizabeth   wordt   de   nieuwe   eigenaar   voor   ƒ9050,-.   Ze   moet   nog   even   geduld   hebben met   het   betrekken   van   de   boerderij,   want   het   is   tot   aan   1   mei   1933   verhuurd   aan   Jan   Hoitzing (bron: RHC GrA 122-375-238) . Het   is   nog   niet   zeker   of   Elizabeth   Kruize-Reints   op   dit   adres   heeft   gewoond.   We   hebben   nog lang   niet   alle   gegevens   compleet,   maar,   voorzover   we   er   over   beschikken,   zien   we   geen kinderen    bij    haar    inwonen    en    komt    ze    te    overlijden    bij    haar    dochter    Albertje    op    de Zaadstukken.   Haar   kinderen   zitten   een   half   jaar   later,   op   13   januari   1949,   bij   elkaar   om   de financiële   zaken   af   te   handelen.      Behalve   het   huis   op   Musselweg   78   zijn   er   meerdere percelen   landbouwgrond   te   verdelen.   Het   huis   gaat   naar   Jan   Kruize   en   Alberdina   Wubs   van de   Braamberg.   Zelf   hebben   ze   er   niet   gewoond.   Het   is   eerst   verhuurd   aan   hun   dochter Albertje. Zij gaat hier wonen met haar man Jan Meendering. Pa   Kruize   komt   te   overlijden   op   28   april   1956.   Zijn   weduwe   en   haar   kinderen   zitten   op   20 november    1956     om    tafel    bij    notaris    Hamminga.    Moe    Kruize    wordt    de    eigenaar    van Musselweg   78   (bron    RHC    GrA    OZ4-1108-140-WST) .   Op   15   januari   1957    zit   moe   Kruize   weer   bij   de notaris.    Ze    verkoopt    het    beklemrecht    van    het    huis    en    6,5    ha    landbouwgrond    aan    haar schoonzoon Jan Meendering voor ƒ20600 (bron: RHC GrA OZ4-1110-114-EWST) . Wordt vervolgd…… Musselweg 76 Musselweg 79 Musselweg 71 t/m 115
transcriptie   van   een   deel   van   de originele    akte:    Derk    Hummel,    de vader   van   Jan,   eist   ƒ109,40   van de       gebroeders       Kruize       voor geleden schade
Nieuwsblad v.h.Noorden, 19 dec.1897
twee details van een veldwerkkaart van het kadaster, dienstjaar 1849. Perceel 653 is Musselweg 78 (collectie RHC GrA, kadasterviewer)
Musselweg 78 in 1871; het huis is vernieuwd of verbouwd en er is een losse schuur gebouwd  (collectie RHC GrA, kadasterviewer)
huwelijksfoto    Jan    Meendering en    Albertje    Kruize    (collectie    G.Luth, Heiloo)
Home Home Home
Dorp Dorp Dorp
Contact Contact Contact