Mussel, zijn vroegere inwoners, hun leven & hun huizen             
Home Home Home
versie december 2018
Dorp Dorp Dorp
klik op de afbeeldingen voor een vergroting
Café “Summertime”, omstreeks 1980 collectie RHC GrA
twee suikerzakjes van café “’t Hoekje”, met elk een andere eigenaar eigen collectie
omstreeks 1935 (eigen collectie)
Twee foto’s van café “Vriendschap”. ca.1900. De bomen verklappen de volgorde. Als je goed kijkt zie je tussen de twee meest linkse ramen een grote kast. Mededelingen van de gemeente werden hier gepubliceerd. (collectie RHC GrA).
Musselweg 41
Contact Contact Contact
De   geschiedenis   van      Musselweg   41   begint   bij   de   geschiedenis   van   Zandtangerweg   1b/c   waar   de   vader   van   Jan   Hendriks   Kamies   een   woning   had   staan.   Op   30   maart   1867    staat het   huis   er   niet   meer   en   verkoopt   Jan   zijn   grondstuk   langs   de   Zandtangerweg.      Geessien Hendriks   Twiest,   weduwe   van   Jan   Willems   Wubs   is   voor   ƒ455   de   nieuwe   eigenaar.      (bron RHC   GrA   122-165-87) .   Bij   de   koop   van   dit   perceel   woonde   ze   op   de   Oomsberg;   sinds   kort,   want op      15   maart   1866   had   ze   haar   woonhuis   in   Barlage   en   een   stuk   heideland   op   de Onstwedder-Tange   verkocht   (bron   RHC   GrA   T119-27-35) .   Een   kadastertekening   uit   1868   bewijst   dat     ze   al   snel   een   woning   op   haar   nieuwe   perceel   in   Mussel   bouwde;   niet   op   de   plek   van   het vroegere   woonhuis   van   Kamies,   maar   op   de   kruising   Musselweg   en   Zandtangerweg.         Ze is   met   haar   twee   zoons   Hindrik   en   Migchel   verhuist   naar   Musselweg   41.   Om   kompleet   te blijven    plaatsen    we    de    genealogische    gegevens    van    haar    gezin,    hoewel    de    meeste gezinsleden nooit op deze plek hebben gewoond. Op   8   oktober   1877    koopt   Jacob   Harms   Timmer   van   Zandtangerweg   43    het   bouwland   en de “behuizing” voor ƒ1520,- (bron: RHC GrA 112-158-228) . Jacob   investeert   flink   in   het   pand,   want   in   de   latere   verkoopakte   is   sprake   van   “een nieuwe   behuizing”.   Het   zal   Jacob   dus   zijn   geweest   die   de   boerderij   heeft   gebouwd,   zoals we   die   op   de   foto’s   in   de   kantlijn   zien.      Volgens   de   omschrijving   in   die   latere   koopakte,     was     er     in     het     nieuwe     pand     behalve     een     brood-     en     klein-bakkerij,     ook     een kruidenierswinkel   en   een   herberg   gevestigd.   Jacob   was   bakker   van   beroep   en   hij   heeft dus    gezorgd    voor    de    bestemming    zoals    we    het    nu    kennen.    Wel    een    gok,    want waarschijnlijk   had   overbuurman   Fennema   op   Musselweg   40    ook   een   bakkerij.   Ook   de inkomsten   uit   de   herberg   zullen   gering   zijn   geweest;   een   tapvergunning   had   Jacob   niet.     De   behuizing   was   geschikt   voor   de   landbouw   en   veeteelt.   Ongetwijfeld   was   Jacob   dus   ook boer   en   ze   moeten   vooral   hebben   geleefd   van   de   opbrengsten   van   het   land   en   het   vee. Op   9   december   1884    verkoopt   hij   in   een   publiekelijke   verkoop   de   zaak   met   behoorlijk verlies.   Ondanks   de   investering   in   een   nieuw   pand   gaat   het   over   in   andere   handen   voor slechts   ƒ1340   (bron    RHC    GrA    112-183-257) .   Het   zou   dus   kunnen   dat   de   verkoop   gedwongen   is geweest   i.v.m.   een   faillissement.   Jacob   en   Titia   vertrekken   naar   Winschoten,   hun   oude omgeving,   waar   hij   kramer   (marktkoopman)   en   broodventer   wordt;   het   boerenleven   is afgezworen lijkt het. De   nieuwe   eigenaar   wordt   Jan   Volders   (volgens   de   akte)   geboren   op   Musselweg   69b .   Wij kennen   hem   als   Jan   Scheper   (hij   tekent   de   verkoopakte   ook   met   die   naam);   de   familie Scheper    bediende    zich    vaak    van    de    achternaam    Volders    en    heel    soms    van    de achternaam Wever. In   de   archieven   van   de   Kamer   van   koophandel   is   terug   te   vinden   dat   Jan   Scheper   op   28 februari   1884   het   café   heeft   geopend   (bron:    RHC    GrA    T2524-2302816) .   Omdat   het   gaat   om   een dossier   dat   later   is   opgesteld,   zal   deze   datum   fout   zijn,   want   het   lag   dus   voor   de   datum van   aankoop.   We   lezen   nooit   meer   iets   over   de   bakkerij;   waarschijnlijk   is   die   activiteit   niet winstgevend genoeg geweest en afgestoten. Op   7   mei   1894   is   het   tijd   voor   een   feestje,   want   Jan   krijgt   toestemming   om   naast   bier   ook sterk   alcoholhoudende   dranken   te   verkopen   (bron   RHC   GrA   122-362-78).      Vanaf   dat   moment   is   het pand dus een volwaardige kroeg! Van   oudsher   was   er   in   het   dorp   de   belangrijkste   rol   weggelegd   voor   de   kerk.   Toch   was   er een   tijd   dat   het   dorp   meer   kroegen   kende   dan   kerken!   Het   café   van   Jan   Scheper   is   altijd de   belangrijkste   van   de   vier   kroegen   op   het   dorp   geweest.   De   kroeg   vormde   een   leuke bron   van   neveninkomsten.   Natuurlijk   was   er   een   vaste   klantenkring.   Sinds   begin   1900   zal er   aanloop   zijn   geweest   uit   het   veen,   omdat   het   kanaal   uit   Vledderveen   was   voltooid   en   de zwaaikom   aan   de   overzijde   van   het   café   was   gelegen.   Openbare   verhuur   of   -   verkoop   van huizen   en   landbouwgrond   vonden   vaak   plaats   in   de   kroeg,   net   als   vergaderingen   van allerlei maatschappelijke verenigingen. Jan zal er blij mee zijn geweest. Op   11   maart   1903   koopt   Jan   van   de   erven   van   buurman   Berend   Meems   de   grondstukken van   Musselweg   43   en   Musselweg   45/47   (bron   RHC   GrA   T122-240-25) .   Jan   heeft   het   gevoegd   bij   zijn landbouwgrond.   In   de   beginjaren   was   Jan   Scheper   dan   ook   allereerst   boer;   zijn   landerijen lopen   aan   de   noordoost-kant      van   de   Zandtangerweg.   Na   het   overlijden   van   zijn   vrouw, Maria   Kroon,   worden   de   bezittingen   geïnventariseerd.      Jan   heeft   een   paard,   drie   koeien, drie   pinken,   twee   schapen,   een   varken   en   een   toom   kippen.   Ook   heeft   hij   blijkbaar   nog steeds   een   winkel,   want   er   was   voor   ƒ25,-   aan   “winkelgoederen”   in   bezit.   Daarnaast   had hij   “beien”   ter   waarde   van   ƒ20,-   (bron   RHC   GrA   119-119-6384).   Boer,   winkelier,   kastelein,   imker,   Jan had   een   druk   bestaan.   Dat   vond   hij   zelf   waarschijnlijk   ook   want   in   1907   besluit   Jan   om   zijn levende   have   af   te   stoten;   hij   verkoopt   op   14   maart   bij   opbod   6   varkens,   3   koeien   en   2 schapen.   Het   paard   wil   hij   blijkbaar   houden   en   ook   van   verkoop   van   landbouwgerei   is geen   sprake;   het   landwerk   zal   hij   zijn   blijven   doen.   Opvallend   is   de   verkoop   van   18 stoelen,   waarschijnlijk   om   plaats   te   maken   voor   nieuwe;   een   teken   dat   Jan   wil   investeren in het café (bron RHC GrA 120-50-1729) Op   13   november   1911   volgt   de   boedelscheiding   van   de   bezittingen   om   zijn   kinderen   uit zijn   eerste   huwelijk   hun   erfdeel   te   geven.      Jan   is   dan   al   meer   dan   twee   jaar   getrouwd   met Gepke   Reints.   Schoonzoon   Harm   Kuipers   koopt   uit   de   boedel   van   zijn   schoonvader   een perceel   grond   vanaf   de   latere   smederij   op   Musselweg   43   tot   de   grens   met   de   boerderij   op Musselweg 49 (bron RHC GrA-119-138-???) : de “geboorte” van Musselweg 47  zit er aan te komen.  Op   8   april   1920   verkoopt   Jan   een   stuk   van   zijn   perceel   aan   de   Zandtangerweg   aan Andries Rindert Borgeld: de bouw van een huis op Zandtangerweg 35  is aanstaande. Jan   is   vader   van   zeventien   kinderen   uit   drie   huwelijken:   zeven   kinderen   uit   zijn   eerste huwelijk   met   Maria   Kroon,   drie   uit   zijn   huwelijk   met   Gepke   Reints   en   zeven   uit   zijn   huwelijk met   Grietje   Speelman.   Grietje   was   de   huishoudster   van   de   familie   Scheper.   Op      12   juli 1924   wordt   ze   gearresteerd   voor   kindermoord.   Uit   de   overheidsstukken   wordt   niet   duidelijk wat   er   precies   aan   de   hand   is.   In   de   archieven   van   het   gevangeniswezen   is   te   vinden   dat de   rechter-commissaris   op   10   juli   1924,   de   27 e    verjaardag   van   Grietje,   bevel   geeft   tot voorlopige      aanhouding.      Op      15      juli      besluit      de      arrondissementsrechtbank      tot gevangenhouding   en   op   14   augustus   gelast   de   Officier   van      Justitie   de   invrijheidsstelling van   Grietje   (bron    RHC    GrA   T2027-68) .      Waarschijnlijk   is   het   niet   tot   een   rechtszitting   gekomen; althans,    tot    op    heden    is    hierover    er    nog    niets    gevonden    in    de    archieven    van    de Arrondissementsrechtbank    in    Winschoten.        Ook    de    kranten,    die    haar    met    naam    en toenaam   aan   de   schandpaal   hebben   genageld,   schrijven   er   niet   meer   over.   Grietje   zal   de littekens   van   deze   zaak   in   de   rest   van   haar   leven   mee   moeten   torsen.   Voor   Jan   was   het geen   belemmering   om   enkele   maanden   later   met   Grietje   te   trouwen.      Het   leeftijdsverschil tussen   beide   partners   was   bijna   veertig   jaar,   maar   omdat   hun   eerste   kind   drie   maanden   na hun huwelijk werd geboren was er een reden om dit verschil voor lief te nemen. Scheper   wil   het   blijkbaar   kalmer   aan   gaan   doen.   Op   25   maart   1929    is   er   een   openbare veiling   en   komt   het   café   en   de   bijbehorende   landerijen   in   bezit   van   Jan   Bick.   Bick   telt   daar ƒ10125   voor   neer      (bron   RHC   Gra   122-362-78)    en   Jan   Scheper   verhuist   met   zijn   gezin   naar   Tweede Exloërmond. Jan   Bick   pakt   de   zaak   rigoureus   aan;   in   het   dagblad   “De   Noord-Ooster”   van   1   maart   1932 vinden   we   een   advertentie   van   Bick   waarin   het   slopen   van   het   bestaande   gebouw   en   de bouw van een nieuw café worden aanbesteedt. In   de   jaren   daarna   verkoopt   Jan   Bick   geleidelijk   aan   zijn   bezit   aan   landbouwgrond   langs de   Zandtangerweg   en   veel   van   die   panden   zullen   de   start   van   hun   verhaal   op   deze   pagina gaan beginnen: 15 februari 1933, schoenmaker Hilbert Meijer koopt Zandtangerweg 5  voor ƒ400,- 4 december 1933: koopman Roelf Buist koopt Zandtangerweg 7 ” voor ƒ400,- 19   maart   1934:   Johannes   Hermannus   Berndt   koopt   het   “perceel   Zandtangerweg   1 b/c ” voor ƒ193,75 10   december   1934:   Gerhard   Vosse   en   Berend   Koning   kopen   het   perceel   ten   westen van de smederij op Zandtangerweg 33  voor ƒ562,50 30 oktober 1935: Zandtangerweg 9  voor ƒ400 aan Vriezo de Vries 19 augustus 1938: Zandtangerweg 15  voor ƒ537,50 aan Hendrik Jonker 9 november 1938: Zandtangerweg 17  voor ƒ550,- aan Bene Johannes De   handelsman   Bick   laat   in   alle   verkoopakten   opnemen   dat   ter   plekke   geen   cafe   mag worden gevestigd. Op   17   april   1941    verkoopt   Bick   zijn   zaak   voor   ƒ10750   aan   Lenze   Middel.   Natuurlijk   geldt er   een   concurrentiebeding:   Bick   mag   geen   café   meer   beginnen   in   Mussel    (bron   RHC   GrA   T2207- 6944-16) .   Lenze   Middel   is   getrouwd   met   een   kleindochter   van   Jan   Scheper,   een   vorige eigenaar   van   de   kroeg.   Middel   woonde   met   zijn   vrouw   en   kind   in   bij   zijn   schoonouders, Klaas Brinks en Jeltje Scheper, aan de overzijde van de straat op Musselweg 39 . Op   17   november   1954    geeft   Middel   de   kroeg   door   aan   Pieter   Jonkman   die   er      ƒ35000 voor   over   heeft.   Voor   de   inventaris   en   de   overschrijving   van   de   tapvergunning   geeft Jonkman ƒ10000 (bron: RHC GrA OZ4-1084-094-WST) . Wordt vervolgd…….. Musselweg 40 Musselweg 42 Musselweg 40 t/m 70  
Haagsche Courant, 11 juli 1924
situatie 1925 (bron: RHC GrA kadasterviewer)
situatie 1934 (bron: RHC GrA kadasterviewer)
ansichtkaart 1955 (collectie Jacco Pranger)
fotokaart 1932; waarschijnlijk de eerste afbeelding van de  nieuwbouw (collectie Jacco Pranger)
Twee foto’s van café “Vriendschap”. ca.1900. De bomen verklappen de volgorde. Als je goed kijkt zie je tussen de twee meest linkse ramen een grote kast. Mededelingen van de gemeente werden hier gepubliceerd. (collectie RHC GrA).
Situatie 1868: de eerste kadastertekening van de boerderij op Musselweg 41 (kadasterviewer RHC GrA).